Sigurimi bujqësor për dredhëzat

Gjatë viteve të fundit, dredhëza është kultivuar me sukses në Kosovë. Kultivimi intensiv i dredhëzave është zhvilluar mirë në mesin e shumë fermerëve të Kosovës. Në 2016, mbi 203 ha me dredhëz janë mbjellë në të gjithë Kosovën. I gjithë prodhimi është dedikuar tregut lokal. Në përgjithësi, dredhëza karakterizohet si kulturë shumë fitimprurëse.

Pasi që sigurimi bujqësorë nuk është ende i zhvilluar në Kosovë, nuk ka ekspertizë në dispozicion. Duke marrë parasysh numrin e madh të fermave të vogla, një mesatare prej 0.5 ha, modeli i sigurimit bujqësor i bazuar në indeks të motit për dredhëzën është propozuar, si modeli më i përshtatshëm dhe më praktik për të filluar. Sigurimi tradicional kërkon ekspertizë të thellë dhe njohuri për sigurimin, vlerësimin e rrezikut dhe vlerësimin e humbjeve.

Përparësitë e modelit të indeksit në krahasim me sigurimin tradicional janë renditur më poshtë:

  • Sigurimi indeks mundëson mbulimin edhe për fermerë të vegjël dhe individual;
  • Për personelin e kompanive të sigurimit nuk kërkohet specializim në bujqësi;
  • Nuk kërkohet ndonjë ekspertizë për t’i shitur polisat;
  • Nuk kërkohet të kryhet ndonjë vlerësim i humbjeve për humbjet e shkaktuara;
  • Sigurimi indeks është transparent pasi që lejon të siguruarit që të kenë qasje të drejtpërdrejtë në informatat në të cilat do të llogariten pagesat;
  • Nuk është prezent rreziku i përzgjedhjes së pafavorshme;
  • Nuk ka rrezik moral; dhe
  • Kosto të ulëta operative dhe të transaksionit.

Rreziqet kryesore për dredhëzën

Dredhëzat janë kultura të hershme pranverore. Për shkak të lulëzimit të tyre të hershëm, ngricat pranverore paraqesin kërcënimin kryesor. Efekti i ngricave pranverore tek dredhëza varet nga shkalla e temperaturës minimale dhe kohëzgjatja e ekspozimit, si dhe nga fenofaza e zhvillimit të sythit, luleve dhe frytit të sapoformuar. Ka edhe rreziqe të tjera që mund të ndikojnë në zvogëlimin e rendimentit të dredhëzës si era, breshëri, dhe shiu i tepërt. Megjithatë, për qëllimet e këtij produkti, u konsideruan vetëm temperaturat e ulëta gjatë stinës së pranverës. 

 Fazat e zhvillimit të dredhëzave janë të ndikuara nga faktorët e mëposhtëm:

  • Lartësia mbidetare
  • Varësisht nga viti i prodhimit (gjatë vitit të dytë dhe të tretë, lulëzimi ndodh më herët për shkak se rrënja është më e zhvilluar);
  • Ekspozicioni i pemishtës (i njëjti varietet lulëzon më herët me ekspozicion nga jugu dhe lindja krahasuar me ekspozicionin nga veriu dhe perëndimi);
  • Pozicioni i pemishtes, veçanërisht drejtimet e rreshtave të pemishteve (veri dhe jug);
  • Mirëmbajtja e pemishtes.

Periudhat e mbulimit, kufijtë dhe limitet e pagesave

Të kuptuarit e periudhës kritike të rritjes së dredhëzave është një nga parametrat më të rëndësishëm për qëllime të sigurimit. Periudha kritike e dredhëzës është përcaktuar periudha prej 1 marsit deri më 30 prill (61 ditë).

1 mars – 14 mars – Ngricat pranverore (Faza I)

Kjo periudhë është faza e mugullimit së sythave dhe është faza më kritike në raport me temperaturat e ulëta pasi që pjesa dërmuese e sythave, në veçanti vezoret, janë të ndjeshme ndaj temperaturave të ulëta.

Kalkulimi i dëmshpërblimeve si pasojë e ngricave pranverore për këtë periudhë të mbulimit është përshkruar më poshtë:

Nëse temperatura minimale ditore është më e ulët ose e barabartë me -10°C, pagesa e dëmshpërblimit do të jetë 5%, për secilën ditë dhe për secilën gradë nën -10°C.

15 mars – 31 mars – Ngricat pranverore (Faza II)

Periudha e lulëzimit është periudhë kritike për zhvillimin e dredhëzave, duke marrë parasysh që gjatë kësaj periudhe fillojnë të lulëzojne lulet dhe ato janë shumë të ndjeshme ndaj temperaturave të ulëta.

Kalkulimi i dëmshpërblimeve si pasojë e ngricave pranverore për këtë periudhë të mbulimit është përshkruar më poshtë:

Nëse temperatura minimale ditore është më e ulët ose e barabartë me -5°C por më e lartë se        -6°C, pagesa e dëmshpërblimit do të jetë 25% për ditë. Nëse temperatura është më e ulët ose e barabartë me -6°C por më e lartë se -7°C, pagesa e dëmshpërblimit do të jetë 50% për ditë. Nëse temperatura minimale ditore është më e lartë ose e barabartë me -7°C, pagesa e dëmshpërblimit do të jetë 100% për ditë.

1 prill – 30 prill – Ngricat pranverore (Faza III)

Formimi i frutit është periudha e fundit e zhvillimit të dredhëzave. Edhe në këtë periudhë mund të ndodh dëmtimi nga temperaturat e ulëta.

Kalkulimi i dëmshpërblimeve si pasojë e ngricave pranverore për këtë periudhë të mbulimit është përshkruar më poshtë:

Nëse temperatura minimale ditore është më e ulët ose e barabartë me -6°C por më e lartë se        -7°C, pagesa e dëmshpërblimit do të jetë 50% për ditë. Nëse temperatura minimale ditore është më e ulët ose e barabartë me -7°C, pagesa e dëmshpërblimit do të jetë 100% për ditë.

Tabela 1 – Harta e rreziqeve për dredhëzën

Përcaktimi i primit të sigurimit

Përcaktimi i primit të sigurimit është i bazuar në llogaritjet aktuariale për secilën pikë[1] dhe janë në dispozicion në broshurën e primeve për kulturën e dredhëzës.

Të dhënat e domosdoshme meteorologjike për sigurimin e bazuar në indeks

Të dhënat e MeteoGroup janë të dhëna satelitore në bazë të cilave është bërë dizajnimi i produktit, vlerësimi i rrezikut dhe do të bëhet vlerësimi i humbjeve. MeteoGroup ofron të dhëna të përditësuara për 104 pika brenda territorit të Kosovës. 

Shuma e siguruar / Limitet e pagesave

Shuma e siguruar/Limitet e pagesave do të përcaktohen në bazë të kostove operative për prodhimin e dredhëzës në vitin e tyre të plotë të prodhimit, në varësi të tipit/modelit të pemishtes.

Kostot operative të përfshira janë renditur më poshtë:

  • Pemishte intenzive   – 4,200 €/ha;
  • Pemishte gjysëm- intenzive   3,600 €/ha.

Kush mund të sigurojë sigurimin bujqësor?

Sigurimet bujqësore do të ofrohen nga kompanitë e licencuara të sigurimeve, ndërmjetësit, agjentët, bankat, institucionet mikrofinanciare (IMF), që veprojnë në Kosovë me kusht që të jenë të licencuara nga Banka Qendrore e Kosovës (BQK).


[1] Pikë (grid)- të dhënat e MeteoGroup janë të dhëna satelitore, ku për secilën pikë ofrohen të dhëna të motit për një sipërfaqe prej 10x10km të territorit të Kosovës.